İtikâf, bir camide ibadet niyyetiyle durmak demektir. Ramazanın son on gününde itikâf, kifâye olarak sünnet-i müekkede’dir. Cemaatten biri itikâfa girince bu görev diğerlerinden düşmüş olur.

İtikâfın şartları, niyet etmek, oruçlu olmak, itikâfı beş vakit cemaatle kılınan camide yapmak ve kadının ayhalî ve lohusa halinde olmamasıdır. Kadın, camide değil, evinde namaz kıldığı odada itikâf yapar.

İtikâfın adabı:

1. Câmilerin en faziletlisinde ve Ramazanın son on gününde itikâfa girmek.

2. İtikâf esnasında sadece hayırlı şeyler konuşmak.

3. Kur’an okumak, hadis-i şerif, peygamberlerin hayatına ait kitaplar okumak.

4. Temiz elbise giymek, güzel koku sürünmek. İtikâfa giren kimse camide yer, içer, uyur ve lâzım olan şeyleri camide alır. Bunlar için dışarı çıkarsa itikâfı bozulur.

Tuvalete gitmek, abdest almak ve gerekli ise gusûl yapmak gibi tabiî ihtiyaçları için camiden dışarı çıkar. Cuma namazı aynı yerde değil de başka yerde kılınıyorsa cuma için bulunduğu yerden çıkıp oraya gidebilir. Cenaze namazı için dışarı çıkamaz.

Kendisine ve malına bir zarar geleceği korkusu ile ve zorla camiden çıkarılması durumunda başka bir camiye geçmek üzere camiden çıkabilir.

Bu zorunlu haller dışında camiden çıkarsa itikâfı bozulur. İtikâfda olan kimsenin eşi ile cinsel ilişkide bulunması itikâfı bozduğu gibi dokunmak ve öpmekle bir boşalma olursa yine bozulur. İhtilâm olmak (uyku halinde cünüplük meydana gelmesi) itikâfı bozmaz.

İtikâfa giren kimse hayırlı ve iyi işler söylemeli, kötü sözlerden sakınmalıdır.

İhlas ile itikâf yapan mü’min, bir süre dünya işlerinden ayrılarak Allah’a yönelir. Düşmanı olan şeytanın şerrinden en sağlam kaleye sığınmış, Allah’ın evi olan camide onun sonsuz rahmetine iltica etmiş olur. Bu durumda olan bir mü’min, Allah’ın evinde onun misafiridir. Ev sahibine lâyık olan da misafirine ikramda bulunmaktır. Peygamber Efendimiz, vefat edinceye kadar Ramazanın son on günü itikâfa devam etmişlerdir.

Sultan Ahmed Han, büyük bir cami yaptırmak istiyordu. Kararını verdi ve yerini tespit ettirdi. Temel atma merasimi için hocası Aziz Mahmud Hüdâyî ve diğer âlimleri davet etti.

Sonra, cami yapıldı. Açılışını yapmak ve cuma hutbesini okumak üzere Aziz Mahmud Hüdâyî davet edildi. Ancak o gün bardaktan boşanırcasına yağmur yağıyordu. Sonra denizde dalgalar şiddetlendi. Bu şartlar altında Üsküdar’dan Sarayburnu’na geçmek nerdeyse imkânsızdı. Ne var ki şeyh hazretleri padişaha söz vermişti. Bu sebeple Üsküdar İskelesi’nden bir kayı kiralayarak Sarayburnu’na doğru açıldı. Allah Teâlâ’nın izniyle Mahmud Hüdâyî’nin (k.s.) kayığının ön, arka ve yanlarından bir kayık mesafesinde deniz süt liman oluyor, dalgalar kayığa hiç tesir etmiyordu. Bu şekilde selametle karşıya geçti.

Büyük bir alayla Sultan Ahmed Camii’ne gelindi. Sonra cami büyük mürşidin eli ve duası ile ibadete açıldı.

Câmi : İstediğini istediği zaman istediği yerde toplayan
Al-Jami : The Gatherer who brings together what it wills, when it wills, where it wills.

Cenab-ı Hak buyuruyor:
“Elbette sizi kıyamet günü toplayacaktır.” (1)
“Elbette Allah, münafıkları ve kâfirleri cehennemde bir araya getirecektir.” (2)
“Sûr’a da üfürülmüş, böylece onları bütünüyle bir araya getirmişizdir.” (3)
“Rabbimiz! Gelmesinde şüphe edilmeyen bir günde, insanları mutlaka toplayacak olan sensin.” (4)
“Mahşer vaktinde sizi toplayacağı gün, işte o zarar günüdür.” (5)
“Ve, onların kalplerini birleştirmiştir. Sen yeryüzünde bulunan her şeyi verseydin, yine onların gönüllerini birleştiremezdin,
fakat Allah onların aralarını bulup kaynaştırdı. ” (6)
“Bu, ayırım günüdür. Sizi ve sizden öncekileri bir araya getirdik.” (7)

Câmi, Allah’ın zati ve fiili sıfatları arasında yer alır. Zati sıfat olarak Cami, Allah’ın bütün faziletleri ve güzel nitelikleri kendinde toplaması ve bunlara sahip olması anlamına gelir. Çünkü tüm bilgiler, varolmadan önce O’nun yanında bulunmaktadır. Böyleyken Allah’ın ilmi, kendi iradesi ve kudretiyle yarttığı varlıklarla ilgili bilgileri kuşatmaz mı? Fiili sıfat olarak Câmi ismi, Kur’an’da daha çok bu anlamda kullanılır. O gerçekten dağınık, benzer ve birbirine zıt olan şeyleri bir araya toplayandır. Parçaları bir araya getirip birleştiren, özel bir terkip oluşturan, böylece onlara özel bir yapı kazandıran, şanı yüce olan Allah’tır. Birbirini seven kalpleri bir araya getirenve kaynaşmalarını sağlayan O’dur.Ölümden sonra dağılıp yok olan beden parçalarını tekrar dirilişle bir araya getiren, ölümle birbirinden tamamen ayrılan ruh ve bedeni yeniden birleştiren O’dur.Kıyamet günü bütün insanları huzurunda toplayacak, zalim ile mazlumu bir araya getirecek O’dur. (8)

Kaynaklar: 1) Nisa, 87 2) Nisa, 140 3) Kehf, 99 4) Al-i İmran, 9 5) Teğabün, 9 6) Enfal, 63 7) Mürselat, 38 8) Esmâ-ül Hüsna, Karınca Yayınları, Nisan 2004

Cum’a namazının son sünnetinden sonra kılınan zuhr-i âhir namazının kılınış şekli ve kılmanın gerekliliği hakkındaki mesele aşağıdadır.

Kılınışı

Âhir zuhur niyetiyle kılacağı dört rek’ata şu suretle niyet eder. “Vaktine yetişip hâlâ edâ edemediğim, üzerime sabit olan âhir zuhuru kılmaya niyet ettim”. Bu dört rekâkatın her rekâtında Fatiha’dan sonra sûre veya âyet okumak, iki rekâttan sonra ilk oturuşta yalnız “Et-tehiyyatü” okuyarak üçün rekâta kalmak evlâdır.

Meselesi

Peygamber s.a.v. Efendimiz, “İnsanları dine tatlılıkla davet edin. Müjdeleyin, nefret ettirmeyin. Kolaylaştırın, zorlaştırmayın. Uyumlu olun, geçimsiz olmayın.“ buyurmuştur.

Zuhr-i ahir namazı bazılarına bir zorluk gibi gelebilir. Ama İslam alimlerinin farklı görüşlerinden dolayı kılınan bir namazdır. Benim yazmamda ki gaye şüpheyi ortadan kaldırmaktır. Konunun detayına girmeye çalışalım.

Huccet’ül-İslâm İmam Gazali
İhya-i Ulûm’id-Din
Kitabu Esrar’is-Salât ve Mühimmâtihî / V. Bölüm
Sayfa 528 ve 529 ‘da geçen:
2. Mekân:
Köy, cum’a hususunda şehir gibidir. Köylerde cum’a kılmak için sultanın bulunması veya izin vermesi şart değildir; fakat en iyisi izin almaktır.
4. Cemaat:
Eğer bir köyde veya şehirde kırk kişi ayrı ayrı yerlerde cum’a namazını tek başlarına (veya küçük gruplar halinde) kılsalar, namazları sahih değildir.
5. Orada Daha Önce Cum’a Kılınmış Olmamalıdır:
Eğer bir mahallenin bütün ahalisinin bir camiye toplanması mümkün değilse, iki, üç veya dört camiye (ihtiyaç kadar) dağılıp cum’a kılmaları caizdir. Eğer ihtiyaç olmaksızın birkaç yerde cum’a kılınırsa, hangi cum’anın imamı istiftah tekbirini daha önce alırsa, ancak o cum’a sahihtir. (Diğerleri ise fasiddir).

Buna göre İmam Gazali zuhr-i ahir namazından bahsetmemiştir. Bununla beraber, İmam Âzam, İmam Muhammed ve İmam Ebû Yusuf’tan da zuhr-i ahir namazının kılınması ile ilgili rivayet edilmiş bir bilgi yoktur.

Diyanet işleri bu konuda şu açıklamayı yapmıştır:

Zuhr-i Ahir (Son Öğle) Namazı

Son öğle namazı anlamına gelen Zuhr-i âhir namazı, bir kısım İslâm bilginleri tarafından, Cuma namazının sahih olmaması ihtimaline binaen, ihtiyaten kılınması öngörülen o günkü öğle namazıdır.

Sıhhat şartlarındaki ihtilaf sebebiyle Cuma namazının geçerli olmaması ihtimalinden hareketle zuhr-i ahir namazının kılınmasının gerektiğini ileri sürenler olduğu gibi, buna karşı çıkanlar da olmuştur.

A. Zuhr-i Ahir Namazının Gerekliliğini İleri Sürenlerin Delilleri

Zuhr-i ahir namazının gerekliliğini ileri sürenlerin hareket noktası, bir yerleşim biriminde birden fazla camide Cuma namazının sahih olmaması ihtimalidir. Bunlara göre, bir zorunluluk bulunmadıkça, bir yerleşim yerinde sadece bir yerde Cuma namazı kılınır. İhtiyaç yokken, birden fazla yerde kılınması halinde, namaza ilk başlayanların Cuma namazları sahih olur, diğerlerininki olmaz. Bu durumda diğerlerinin öğle namazını kılmaları gerekir. Cuma namazını hangisinin önce kılındığının tespit edilememesi durumunda ise, ihtiyaten hepsinin öğle namazını kılmaları bir çözüm olarak öngörülmüştür. Bu görüşlerini de, Cuma namazının toplanmak ve hutbe irat etmek için meşru kılındığı gerekçesine ve Hz. Peygamber ve hulefa-i raşidîn döneminde tek bir yerde Cuma kılındığına dayandırmaktadırlar (Şirbînî, Muğnî’l-Muhtâc, I/544; Nevevî, el-Mecmû’, IV/451-452; Sahnûn, el-Müdevvene, I/277-278; İbn Kudâme, el-Muğnî, III/212; Hurâşî, Şerhu Muhtasari Halîl, II/74-75).

B. Zuhr-i Ahirin Kılınmaması Gerektiğini İleri Sürenlerin Delilleri

Zuhr-i ahir namazının kılınmasına karşı çıkanlar, şüpheyle yapılan ibadetin geçerli olmayacağı düşüncesinden hareketle, bu namazın kılınmaması gerektiğini söylemişlerdir. Bunlara göre, şüpheyle ibadet makbul değildir. Bu itibarla, “belki Cuma namazı sahih olmamıştır” diye zuhr-i ahir kılmak doğru olmaz. Ayrıca zuhr-i ahir kılınması gerektiğini ileri sürmek, halkın gözünde, Cuma namazının farz olmayıp, öğle namazının farz olduğu ya da bir vakitte ikisinin de farz olduğu zannını uyandırır. İbn Nüceym, Alaü’d-din Haskefî, Cemaleddin el-Kasimî, Mehmet Zihni Efendi gibi bilginler bu görüştedirler (İbn Nüceym, el-Bahru’r-Râik, II/154-155; İbn Abidîn, Reddü’l-Muhtâr, I/536; Cemalettin el-Kasımî, Islahu’l-Mesâcid, s.50; Mehmet Zihni Efendi, Nimet-i İslâm, 439-440).

Bir kısım alimler ise, Hz. Peygamber, sahabe ve tabiîn döneminde böyle bir namaz bulunmadığından hareketle, zuhr-i ahir kılmayı bidat kabul etmişlerdir (Azim Abâdî, Avnü’l-Ma’bûd, III/397,406; Reşid Rıza, Fetâvâ, I/199-200,301-305; III/941; IV/1551, 1591; VI/2521).

Diyanete göre:
Bir yerleşim biriminde birden fazla yerde Cuma namazı kılınabileceğine, bu sebeple zuhr-i ahir namazının kılınmasına gerek olmadığına,
Zuhr-i ahir namazını kılmak isteyenlere ise mani olunmasının uygun olmayacağına karar vermiştir.

Detaylı bilgi için diyanetin sayfasını ziyaret ediniz.